Znak od nieświadomości

'Czasem śnimy o czymś, a potem to się wydarza, bo my nagięliśmy rzeczywistość, żeby było tak jak w tym śnie' - rozmowa z Krzysztofem Srebrnym, psychoanalitykiem

Dlaczego mówicie 'marzenie senne', choć sen jest czasem koszmarem?

Trzeba było jakoś to nazwać dla odróżnienia snu jako stanu fizjologicznego, samego faktu, że śpimy, od snu rozumianego jako śnienie.

Czym, bez wchodzenia w kwestie fizjologiczne, jest sen?

Który?

Marzenie senne.

W pewnej fazie snu do świadomości dociera ciąg obrazów i doznań wytwarzanych przez naszą nieświadomość. Część tego zapamiętujemy.

Czyli sen to taka zaszyfrowana wiadomość dla mnie od mojej nieświadomości?

Tak.

I to ma jakieś znaczenie?

Ma. Pierwsze ważne dzieło Freuda dotyczy objaśniania marzeń sennych.

Freud napisał sennik?

Sennik jest wtedy, gdy mamy symbol i przypisane do niego znaczenie: 'Bruneta zobaczysz - bliska ci osoba umrze'. A my rozumiemy znaczenie snów w taki sposób, że to jest przekaz z nieświadomości danego człowieka w danej chwili. Dla każdego ten brunet będzie symbolizował kogoś innego, będzie inne skojarzenia wywoływał. Psychoanalityk, zachęcając swojego pacjenta do opowiedzenia snu, nie interpretuje go, tylko pyta: 'Z czym się to pani kojarzy?'. I często się okazuje, że znaczenie snu, jego przekaz, ma niewiele wspólnego z jego treścią fabularną.

Czasem sens snu jest oczywisty, ale często to zwykły bełkot.

Bo treść snu może być mniej lub bardziej zniekształcona. Budzisz się i znaczenie snu jest dla ciebie oczywiste - to oznacza, że temat tego snu, konflikt czy problem, który się w nim pojawia, jest ci znany, masz jego świadomość. A czasem treść jest tak zniekształcona, że sen wydaje się absurdalny, bo sami nie potrafimy dojść do ukrytego w nim przekazu.

To po co tak to zniekształcać?

Bo widać nie chcemy o tym wiedzieć. Gdy sen wydaje się niezrozumiały, pozbawiony sensu, oznacza to, że dotyczy sprawy, o której nie chcemy myśleć, wypieramy ją.

Hm. A skąd pan to wie? Może to jednak stek bzdur?

Jeżeli przyjmiemy taką teorię umysłu, która zakłada, że oprócz świadomości mamy też nieświadomość, to szybko dojdziemy do wniosku, że jednym z przejawów istnienia tej nieświadomości są właśnie sny.

Są sny, które się powtarzają. Prawie każdemu śni się powtórka z matury, do której staje nieprzygotowany.

Oczywiście, żyjąc w jednej kulturze, przeżywamy zdarzenia, które mają dla nas podobne znaczenie. W dodatku niektóre z nich, jak chodzenie do szkoły, bycie ocenianym, związany z tym niepokój, mają bardzo wyraźne znaczenie symboliczne. Gdy myślimy o maturze - egzaminie dojrzałości - łatwo pojawia się pytanie: a czym jest dojrzałość? Doświadczenie egzaminu jest wspólne i zrozumiałe dla nas wszystkich. Ale gdyby zbadać te maturalne sny szczegółowo, okazałoby się, że każdemu jednak przyśniło się coś innego. Bo ktoś miał niebieską bluzkę, a taka bluzka kojarzy mu się z Gabrysią, z którą miał inicjację seksualną. A innemu śnił się nauczyciel z długimi wąsami, a te wąsy przypominają mu ojca i jego duże wymagania...