Czy istnieje przepis na idealny zwi您ek?

Empatia w zwi您ku dwojga ludzi to podstawa jego trwa這軼i. Czym ona jest i czy mo積a si jej nauczy? O tym jak pracowa nad swoimi uczuciami, jak nauczy si s逝cha i rozumie blisk osob opowiada Ewa Panufnik, trenerka empatii, wsp馧za這篡cielka Dojrzewalni R騜.
Jak widz kiedy osoba, kt鏎 kocham cierpi, to sama te odczuwam b鏊. Czy w ten spos鏏 mo積a zdefiniowa empati?

W potocznym rozumieniu tego s這wa empati kojarzymy cz瘰to ze wsp鏊odczuwaniem i rzeczywi軼ie w闚czas wczuwamy si niejako w emocje ukochanej osoby.

A w rozumieniu mniej potocznym, czym jest empatia w zwi您ki dwojga ludzi?

To taki rodzaj uwa積ego s逝chania, kt鏎y wspiera naszego partnera, aby m鏬 w pe軟i, bez bycia ocenianym, do鈍iadczy wszystkiego co czuje. Nie chcemy w闚czas zmieni czy wp造n望 na jego do鈍iadczenie poprzez doradzanie, rozwi您ywanie problemu, litowanie, pocieszanie, itp., ale przyj望 je dok豉dnie takim, jakim jest. Staramy si odgadn望 co jest dla niego najwa積iejsze w danym momencie i odzwierciedli to rozm闚cy.

Empatia to podstawa udanego zwi您ku, tego uczy nas wspó販zesna psychologia. Jak mamy to rozumie i jak empati wcieli w codzienno嗆?

Empatia pozwala w autentyczny spos鏏 dzieli si sob. Jest to warto嗆 nie do przecenienia w relacji. Stworzenie przestrzeni, gdzie ka盥y mo瞠 czu si w pe軟i widziany pomaga budowa g喚boko satysfakcjonuj帷y kontakt. W zwi您ku ogromnie istotna jest pewno嗆, 瞠 moje potrzeby s wa積e dla drugiej strony. ζtwiej jest o to w fazie zakochania, gdy neuroprzeka幡iki odpowiedzialne za ten stan czyni nas wra磧iwymi na stany emocjonalne ukochanej osoby, mamy w闚czas du膨 gotowo嗆, aby bra pod uwag to, co si dla niej liczy.

Ale stan zakochania nie trwa wiecznie. Co si dzieje z empati, kiedy zauroczenie nieco s豉bnie?

Wyzwania pojawiaj si, gdy ze stanu zakochania wchodzimy w now, stabiln faz budowania relacji. W闚czas empatia musi sta si 鈍iadomym dzia豉niem i wyborem. Dobrze jest przyj望 zasad, i w naszym wsp鏊nym funkcjonowaniu b璠ziemy szuka rozwi您a, kt鏎e b璠 bra造 pod uwag potrzeby obu stron, a naszym celem b璠zie satysfakcja obojga partner闚, a nie kompromis, gdzie ka盥y rezygnuje z czego dla siebie wa積ego. Aby to by這 mo磧iwe, warto nauczy si schodzi w豉郾ie do poziomu potrzeb. Wi瘯szo嗆 konflikt闚 w 鈍iecie, czyli tak瞠 w naszych zwi您kach, bierze si z wiary ka盥ej ze stron, 瞠 istnieje tylko jeden spos鏏 rozwi您ania, kt鏎y da nam spe軟ienie. Zatrzymuje nas to na poziomie strategii, czyli konkretnych sposob闚 realizowania potrzeb.

Blisko嗆, czyli te i empati budujemy za pomoc sów. Czy istnieje jaki lingwistyczny wzór?

Najbardziej podstawowym empatycznym zapytaniem jest: czy czujesz... bo potrzebujesz...? To np. czy jeste rozdra積iony bo potrzebujesz odpoczynku? Czy jeste sfrustrowana bo potrzebujesz lekko軼i? W 篡ciu codziennym s這wo "potrzebujesz" brzmi nieco sztucznie, dlatego warto u篡wa alternatywnych, bardziej potocznych zwrot闚: czy czujesz...bo chcia豚y...? wa積e jest dla ciebie, aby...? zale篡 ci na...? t瘰knisz za...? cenisz...?...bo ucieszy這by ci..? Pami皻ajmy o formie pytaj帷ej. Pytanie to lingwistyczny wyraz otwarto軼i. Nie wiemy, co czuje i czego potrzebuje rozm闚ca - tylko zgadujemy i sprawdzamy z nim jako ekspertem w tej dziedzinie.

Kobiety s z Wenus, m篹czy幡i s z Marsa, zaó禦y, 瞠 rzeczywi軼ie tak jest. Czy w takim razie inna jest empatia kobieca, a inna ta m瘰ka. Czy da si je odró積i, po to, aby móc umiej皻nie budowa swoje relacje?

W naszej kulturze kobiety s socjalizowane m. in. w taki spos鏏, 瞠 potrafi du穎 m闚i o swoich uczuciach, jednak nie 陰cz ich z potrzebami i konkretnymi pro軸ami do rozm闚cy. W sytuacji konfliktu w relacji, m篹czyznom bardzo 豉two odebra to jako krytyk pod swoim adresem. Powoduje to, 瞠 przestaj s逝cha, a cz瘰to przechodz do obrony, kontrataku lub doradzania rozwi您a. St康 apel do pa: b康幟y uwa積e na to czy m闚imy jasno czego potrzebujemy i jakiej konkretnie zmiany w zwi您ku pragn窸yby鄉y do鈍iadczy w zachowaniu naszego partnera. Z kolei m篹czyzn uczy si odcinania od swoich uczu i nastawia si na szukanie rozwi您a, nasza kultura oczekuje od nich, by byli efektywni i skuteczni, st康 postrzegaj takie dzia豉nie jako sw鎩 najwi瘯szy wk豉d i wyraz troski o bliskie osoby. Panowie, zaufajcie, 瞠 jedn z najwa積iejszych rzeczy, jakimi mo瞠cie przyczyni si do dobra waszych partnerek, jest empatyczne wys逝chanie bez doradzania rozwi您a. Na wasz kreatywno嗆 i skuteczno嗆 w rozwi您ywaniu problem闚 mo瞠 przyj嗆 czas po nim, po upewnieniu si, 瞠 partnerka jest na nie otwarta.

Bardzo cz瘰to uwa瘸 si, 瞠 zwi您ki rozpadaj si poniewa nie ma w nich zrozumienia. Czy chodzi o to, 瞠 partnerzy nie chc lub nie potrafi wczu si w sytuacje drugiej osoby?

W bliskich relacjach empatia mo瞠 stanowi bardzo du瞠 wyzwanie. Nasi partnerzy znaj dobrze nasze s豉be punkty, krytyczne my郵i o sobie, spodziewaj si tak瞠, 瞠 zwi您ek - czyli my - b璠ziemy zaspokaja wiele ich potrzeb bez proszenia nas o to. Jeste鄉y te uczeni, 瞠 nasze potrzeby mog by spe軟ione za pomoc z這軼i, manipulacji, oceniania, krytykowania, 膨dania, itp. Cz瘰to zamiast s逝cha wdajemy si w dyskusje "kto ma racj" i wydaje nam si, 瞠 wygrana zapewni nam to, czego pragniemy w danym momencie. R闚nie cz瘰to prze篡wamy rozczarowanie brakiem d逝gofalowej skuteczno軼i tych dzia豉. Marshall Rosenberg, tw鏎ca metody Porozumienia Bez Przemocy, nazywa te strategie "samob鎩czymi", poniewa w rzeczywisto軼i buduj one dystans mi璠zy lud幟i i oddalaj nas od tego, czego pragniemy najbardziej - mi這軼i, blisko軼i, intymno軼i, g喚bi w naszych relacjach z innymi, poczucia bycia zrozumianym i wys逝chanym.

S逝cha i rozumie. To czasami najtrudniejsze w zwi您ku z drugim cz這wiekiem, dlaczego?

M篹czyznom trudniej jest w bliskiej relacji s逝cha o niespe軟ionych potrzebach partnerki, bo cz瘰to odbieraj je jako dow鏚, 瞠 zawiedli we wspieraniu jej w byciu szcz窷liw i spe軟ion. Aby ochroni si przed tym b鏊em, przestaj s造sze co m闚i partnerka. Znam m篹czyzn, kt鏎y przy ka盥ej pr鏏ie takiej rozmowy zasypia, nawet o 12 w po逝dnie. Z kolei kobietom trudno jest by obecn dla uczu partnera, gdy uruchomi one w niej l瘯, 瞠 nie jest ju przez niego kochana. W s逝chaniu i rozumieniu blokuje nas te przekonanie, 瞠 wiemy, co jest dobre dla mojego partnera czy partnerki. Przy takim za這瞠niu niemo磧iwe jest bycie w pe軟i obecnym dla prze篡 drugiej osoby. Ca造 czas b璠ziemy sprawdza czy jej tok rozumowania lub jej wewn皻rzny proces idzie w kierunku, kt鏎y wydaje nam si s逝szny. Empatia to pomoc w nawi您aniu kontaktu z uczuciami i potrzebami. Z tego kontaktu mo積a cz瘰to przej嗆 do konkretnych strategii na spe軟ienie potrzeb, ale nie jest to celem empatycznego s逝chania.

Czyli jak konstruktywnie dyskutowa czy kóci si?

Kiedykolwiek zauwa篡sz, 瞠 np. z niecierpliwo軼i czekasz aby partner sko鎍zy m闚i, bo chcesz doradzi rozwi您anie, kt鏎e sprawdzi這 si dla ciebie, zapytaj siebie: czy to prawda? Czy mog by ca趾owicie pewna, 瞠 moje rozwi您anie pos逝篡 najlepszemu dobru tej osoby? Czy mog by pewna co jest 篡ciow drog mojego partnera, czego ma do鈍iadczy, dok康 doj嗆? Innym zamykaj帷ym na s逝chanie partnera przekonaniem jest, 瞠 幢e jest do鈍iadcza uczu takich jak b鏊, a stanem po膨danym jest szcz窷cie. W Porozumieniu Bez Przemocy, w kt鏎ym aktywnie dzia豉m, nie dzielimy uczu na dobre i z貫 - wszystkie maj te same funkcje - informowanie nas o tym, czy nasze potrzeby s spe軟ione czy nie i ewentualne motywowanie nas do dzia豉nia. Wszystkie pokazuj, jak przep造wa przez nas 篡cie. Je郵i trudno nam pozwoli drugiej osobie, by odczuwa豉 stany oceniane przez nas jako negatywne, b璠zie to oznacza這, 瞠 nie stwarzamy jej przestrzeni potrzebnej do prawdziwego kontaktu ze sob. Naszym naturalnym odruchem jest ch耩 pocieszenia cierpi帷ej osoby i skr鏂enia jej b鏊u, zaufajmy jednak, 瞠 zapewnienie jej bezpiecznej przestrzeni do prze篡cia wszystkich 篡wych uczu obecnych w niej w danej chwili mo瞠 pomoc jej w g喚bokim kontakcie ze sob i przynie嗆 ulg i ukojenie. Pocieszanie i dodawanie otuchy mo瞠 zosta zinterpretowane przez rozm闚c jako informacja, 瞠 nie jest akceptowany ze wszystkim co czuje.

Przyk豉d z 篡cia. Denerwuje nas to, 瞠 m篹czy幡i do szcz窷cia potrzebuj gad瞠tów, szybkich samochodów, nowych telewizorów, najnowszego sprz皻u graj帷ego. Krytykujemy ich, 瞠 si bawi, 瞠 g逝pio wydaj pieni康ze. Do czego to prowadzi?

Na pewno nie do efektu, kt鏎y chcemy osi庵n望 decyduj帷 si na takie zachowanie. Za ka盥ym naszym dzia豉niem, tak瞠 za krytyk, kryje si d捫enie do zaspokojenia wa積ej dla nas potrzeby. W tym przypadku mo瞠 chodzi na przyk豉d o to, 瞠 kobieta t瘰kni za g喚bszym kontaktem z partnerem, gdy ten wi瘯szo嗆 wolnego od pracy czasu przeznacza na zajmowanie si "gad瞠tami." Jednak krytyka bardzo rzadko zapewnia nam to, czego pragniemy, reakcj na ni jest najcz窷ciej atak w odwecie lub wycofanie. Nawet je郵i nasz partner zdecyduje si jej ulec i zrobi to, czego oczekujemy, w przysz這軼i za to "zap豉cimy" - malej帷 przychylno軼i czy dobrowoln ch璚i wzbogacania przez niego czy ni naszego 篡cia. Przypomina mi si 穎na, kt鏎a chcia豉, aby m捫 sp璠za wi璚ej czasu z ni w domu, ale zamiast o tym opowiedzie, skupi豉 si na krytykowaniu, 瞠 za du穎 pracuje. M捫 wzi掖 to pod uwag i po pracy zacz掖 gra w tenisa. Oczywi軼ie, nie spe軟i這 to potrzeb 穎ny. Proponuj w takiej sytuacji zastanowi si na tym, jakiej zmiany pragn, krytykuj帷 partnera? Za czym t瘰kni? Kiedy uda nam si ju odpowiedzie na to pytanie - o co konkretnie mog豉bym poprosi partnera - w opisywanym przypadku mo瞠 o to, by鄉y poszli na spacer kiedy dzisiaj wr鏂i z pracy? Wa積e jest, aby鄉y sprawdzili, czy nasza pro軸a jest na pewno pro軸 a nie 膨daniem, kt鏎e z du篡m prawdopodobie雟twem wzbudzi w partnerze op鏎.

Inny przyk豉d z 篡cia. Ona ubiera now, 鈍ietnie dobran sukienk, on nawet nie zauwa瘸. Czy takie sytuacje, które przecie zdarzaj si w zwi您kach do嗆 cz瘰to, maj jaki zwi您ek z empati?

Bardziej z wiedz, co jest wa積e dla naszej partnerki i z pewnego rodzaju wyczuleniem na jej potrzeby. Je郵i wiemy, 瞠 wa積e jest dla niej, aby鄉y zauwa瘸li jej starania w doborze ubra - bo spe軟ia to na przyk豉d jej potrzeb bycia widzian i docenian - mo瞠my stara si by bardziej uwa積ymi na sytuacje, gdy zauwa瘸my nowy szczeg馧 jej garderoby i 鈍iadomie podkre郵i w nim co, co nam si podoba. Pomocna mo瞠 by w takich przypadkach teoria 5 j瞛yk闚 mi這軼i.

Na czym ona polega?

Gary Chapman, ameryka雟ki terapeuta i autor wielu ksi捫ek uwa瘸, 瞠 strategie zaspokajania potrzeby mi這軼i mo積a podzieli na 5 grup, kt鏎e nazwa 5 j瞛ykami mi這軼i. Sa to:

S這wa docenienia i wsparcia

Wyra瘸nie naszej mi這軼i s這wami, m闚ienie o tym, co nam si w partnerze podoba, dlaczego przebywanie z nim sprawia nam rado嗆. Zach璚anie go do tego, by robi to, co daje spe軟ienie, wzmacnianie jego poczucia w豉snej warto軼i.

Czas przeznaczony na bycie razem

Nie chodzi tu o tradycyjne wsp鏊ne ogl康anie telewizji, tylko tzw. "czas wysokiej jako軼i" - zaplanowany na bycie z partnerem, wys逝chanie tego, co w nim 篡we, dzielenie z nim jego hobby lub czynno軼i, kt鏎e sprawiaj mu rado嗆 np.: p鎩軼ie do kina, wycieczka w g鏎y, zaproszenie do restauracji, na warsztat rozwoju osobistego, itp.), okazanie, 瞠 przebywanie z nim sprawia nam przyjemno嗆.

Podarunki

Mog przybiera r騜n form, ale zawsze stoi za nimi przekaz, 瞠 bliska osoba my郵a豉 o tobie, gdy wybiera豉 prezent.

Dzia豉nia wzbogacaj帷e 篡cie

Je郵i ten j瞛yk jest g堯wnym j瞛ykiem mi這軼i twojej bliskiej osoby, b璠zie mia豉 poczucie bycia kochan, do鈍iadczaj帷 r騜nego rodzaju wsparcia od ciebie, np. wyr璚zenia jej w nielubianych obowi您kach, itp.

Dotyk

Najr騜niejszego rodzaju: przytulenie, pog豉skanie, trzymanie za r璚e, taniec, uprawianie mi這軼i fizycznej. Dla wielu os鏏 to spos鏏 na budowanie blisko軼i i dlatego jest to ich g堯wny j瞛yk mi這軼i.

Czy to oznacza, 瞠 ka盥y z nas powinien stosowa w 篡ciu pi耩 j瞛yków mi這軼i?

Wed逝g Chapmana ka盥y z nas preferuje 1-2 j瞛yki i je瞠li partner wyra瘸 swoj mi這嗆 w inny spos鏏, ma貫 s szanse, 瞠 poczujemy si usatysfakcjonowani w naszej potrzebie mi這軼i i bycia kochanymi. Dlatego tak wa積e jest rozpoznanie jakim j瞛ykiem mi這軼i si pos逝gujemy, a jakim m闚i nasz partner. Moja znajoma po鈍i璚a豉 np. mn鏀two czasu na gotowanie wymy郵nych potraw dla swojego partnera, sp璠zaj帷 godziny w kuchni, jej g堯wnym j瞛ykiem mi這軼i by這 wsparcie - dzia豉nia, tymczasem jej partner czu si bardzo sfrustrowany i samotny, bo jego g堯wnym j瞛ykiem mi這軼i by wsp鏊nie sp璠zany czas. Mimo jej po鈍i璚enia, nie mia zatem poczucia, 瞠 jest kochany i widziany przez ni.

Kobiety w zwi您ku cz瘰to swoj opiek i trosk chc otoczy ka盥 dziedzin 篡cia swojego wybranka. Chc dobrze, ale efekty bywaj ró積e. Czy to jeszcze empatia czy ju nadgorliwo嗆?

Opieka i troska nie jest to窺ama z empati. Oczywi軼ie, efektem empatycznego s逝chania mo瞠 by zaspokojenie potrzeby troski u s逝chanej osoby. Wydaje mi si, 瞠 empatii - rozumianej jako ch璚i wys逝chania i zrozumienia po prostu nie mo積a przedawkowa, ale warto by uwa積 na to, czy wnosimy do zwi您ku r闚nie informacj o naszych potrzebach. Aby sprawnie si porusza potrzebne s nam dwie nogi: empatia i szczero嗆. Je郵i skupimy si wy陰cznie na dawaniu empatii, mo瞠 to zosta odebrane jako przyjmowanie wy窺zej pozycji, swoista wy窺za ranga emocjonalna w relacji, a to nie s逝篡 partnerskiemu zwi您kowi.

M篹czy幡i cz窷ciej ni kobiety, co pewnie wynika z wychowania, maj problemy z wyra瘸niem uczu. Czy ich ozi瑿這嗆 przeszkadza empatii?

Kobiety od dziecka s uczone rozpoznawania swoich uczu oraz emocji innych. Maj w zwi您ku z tym du膨 w tym 豉two嗆. M篹czyznom jest trudniej, mo瞠 si zdarzy, 瞠 s這wnik uczu m篹czyzny jest ubo窺zy ni jego 6-letniej c鏎ki. Jednak to si zmienia. Znam coraz wi璚ej m篹czyzn, kt鏎zy s tak samo sprawni w dawaniu empatii jak kobiety.

Innym wyzwaniem dla m篹czyzny jest fakt, 瞠 je郵i od dziecka uczony by wypierania si swoich uczu, dawanie empatii mo瞠 by dla niego trudnym prze篡ciem, kontaktuje go bowiem z tym wszystkim, co przez lata wypiera. Musi te sobie poradzi ze stereotypem i przekonaniem, 瞠 okazywanie uczu i rozmowa o nich jest s豉bo軼i i uwierzy, 瞠 kontakt ze sob, kt鏎y st康 p造nie, daje bardzo du穎 si造.

Idealny zwi您ek, czyli jaki?

Dla mnie taki, w kt鏎ym obie strony czuj si wa積e i maj zaufanie, 瞠 ich potrzeby licz si dla drugiej strony. W kt鏎ym nasze najwa積iejsze potrzeby emocjonalne: kontaktu, bycia widzianym w tym, co jest dla mnie istotne, bycia docenianym, zrozumienia, empatii, akceptacji, wsparcia i troski s w du篡m stopniu spe軟ione. Gdzie ka盥y czuje si bezpieczny i nie boi si by sob.

Ewa Panufnik : Za這篡cielka i Dyrektorka ds. Rozwoju Dojrzewalni R騜, od 2 lat prowadzi warsztaty z zakresu Nonviolent Communication (Porozumienie Bez Przemocy) w Polsce. W lipcu 2005 r. wsp馧organizowa豉 mi璠zynarodowy Festiwal Porozumienia Bez Przemocy.

Jest wsp馧za這篡cielk Szko造 Trener闚 Rozwoju Osobistego inspirowanej Porozumieniem Bez Przemocy i psychologi integraln oraz za這篡cielk Studium Porozumienia Bez Przemocy (dzia豉j帷ych przy Dojrzewalni R騜). Wsp馧organizuje edycj Rozwojowo-Rozrywkowego Festiwalu dla Kobiet Progressteron.

Informacji o 22 Rozwojowym Festiwalu dla Kobiet PROGRESSteron szukaj tutaj

Zapraszamy na oficjaln stron Dojrzewalni R騜

Wi璚ej o: