Orkisz

25.10.2016
.

 

x

 

Orkisz to w uproszczeniu stara odmiana pszenicy. Rzymianie uznawali orkisz za pokarm dający siłę, dlatego spożywali go żołnierze rzymskich legionów, zawodnicy olimpiad i gladiatorzy. W XII wieku Św. Hildegarda z Bingen zalecała, by jeść orkisz w każdym posiłku. Miało to chronić przed chorobami, wzmacniać i poprawiać nastrój. W wielu krajach orkisz nie tracił swojej popularności aż do XX wieku, kiedy to wyparła go bardziej plenna, tańsza i łatwiejsza w przetwarzaniu pszenica zwyczajna. Teraz znów stał się dostępny i wraca na nasze stoły.

Biorąc pod uwagę jego właściwości zdrowotne, powrót popularności orkiszu nie dziwi. Obecność orkiszu w codziennej diecie pomaga budować odporność i wpływa korzystnie na układ trawienny, szczególnie polecany jest przy stanach zapalnych jelit, biegunkach, zaparciach i chorobie Leśniowskiego-Crohna. Wpływa też na regulację poziom cukru we krwi, co sprawia, że jest polecany dla diabetyków. Jego duża zawartość fitosteroli i błonnika pomaga obniżyć poziom cholesterolu. Ma również pozytywny wpływ na układ krążenia. Ogranicza bóle reumatyczne. Wzmacnia pamięć, koncentrację i leczy bezsenność. Badania wykazały też jego pozytywną rolę w zapobieganiu i wspieraniu leczenia nowotworów. Orkisz pomaga wrócić do zdrowia i sił osobom po operacjach i ciężkich chorobach. Pomaga też walczyć z nadwagą i otyłością. Ponieważ zawiera mniej węglowodanów i więcej białka niż inne odmiany pszenicy, na długo daje poczucie sytości, ogranicza apetyt i wspomaga trawienie. Orkisz ma też mniej kalorii i niższy indeks glikemiczny niż tradycyjna pszenica. Dzięki bogactwu składników mineralnych jest również zalecany osobom z niedowagą, osłabionym, niedożywionym. Stanowi wartościowe źródło węglowodanów dla osób uprawiających sport zawodowo i hobbystycznie. Jego dużą zaletą jest to, że choć posiada w swoim składzie gluten, to często jest tolerowany nawet przez osoby z celiakią i nietolerancją na gluten.

 

x

 

Jak to możliwe, że takie tak niepozorne ziarno, ma wszechstronne żywieniowe i prozdrowotne działanie na nasz organizm?

Orkisz to zboże, które posiada optymalną zawartość składników odżywczych potrzebnych do funkcjonowania organizmu.  Wysoka koncentracja składników odżywczych sprawia, że orkisz jest pożywieniem niemal idealnym.

- 15% jego składu stanowi wysokowartościowe białko, które posiada aż do 40% więcej aminokwasów w tym lizyny, treoniny, leucyny i izoleucyny oraz jest lepiej strawne niż w pszenicy zwyczajnej.

- 70% to węglowodany, których ponad 10% stanowi poprawiający działanie układu pokarmowego błonnik.

- 2,5% stanowią kwasy tłuszczowe, w większości korzystne dla naszego zdrowia tłuszcze nienasycone w tym połowę kwas linolowy, a 20% kwas oleinowy. Możemy znaleźć w nich również fitosterole, które sprzyjają obniżaniu poziomu cholesterolu we krwi oraz lipidy zawierające za dużą ilość witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D i E).

- 2% ziarna orkiszu to składniki mineralne w tym żelazo, fosfor, wapń, miedź, selen, magnez i potas oraz witamina z grupy B. Ziarno orkiszu zawiera również cynk, który wspomaga pracę wątroby i krzem, budulec włosów, skóry i paznokci.

 

x

 

Ważnym dla naszego zdrowia składnikiem orkiszu jest też rodanoid (thiocyamol), substancja czynna obecna naturalnie we krwi, ślinie i mleku kobiecym. Wykazuje ona właściwości antybiotyku, wspiera układ odpornościowy, nerwowy oraz krwionośny. Zapobiega stanom zapalnym, chroni przed powstawaniem komórek nowotworowych, a także podnosi witalność i wspiera budowę tkanki mięśniowej.

Zawartość mikro i makroelementów w ziarnie orkiszu jest różna w zależności od miejsca uprawy, pogody, a także metody nawożenia. Badania wykazały jednak, że zawsze jest wyższa niż w pszenicy zwyczajnej. Orkisz jest jednak nie tylko jednym z najbardziej odżywczych, ale również jednym z najbardziej bezpiecznych zbóż. Plewy orkiszu mocno przylegają do ziarna, chroniąc je przed szkodliwymi substancjami z zewnątrz: promieniowaniem, metalami ciężkimi lub pestycydami. Orkisz uprawia się najczęściej w ekologicznych gospodarstwach bez udziału chemicznych środków ochrony roślin.

Produkty orkiszowe w przeciągu kilku ostatnich lat stały się ogólnodostępne. Można je kupić w sklepach ze zdrową żywnością, coraz częściej pojawiają się też w popularnych marketach, czy na bazarkach, a także w małych sklepikach. Mąka orkiszowa świetnie sprawdza się w kuchni jako zamiennik mąki tradycyjnej zarówno w słodkich wypiekach, jak i daniach obiadowych. W kuchni można też wykorzystać też całe ziarna orkiszu, kasze, otręby i płatki śniadaniowe. Dostępne są też gotowe produkt wytworzone na bazie orkiszu: chleby, makarony, syropy, kawy, a nawet słodycze. Warto znaleźć swój ulubiony orkiszowy produkt i włączyć go do codziennej diety. Świetnym przykładem jest kawa 'Inka Kawa Zbożowa z Orkiszem'. Posiada wszystkie dobroczynne właściwości orkiszu. Jest łatwa do zaparzania, bo przygotowana w wygodnych saszetkach, akurat na jedną filiżankę. Nie zawiera kofeiny, więc można ją pić o każdej porze. To dobry wybór, zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych.

x

Anna Lewitt - dr nauk medycznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, założycielka i właścicielka Centrum Medycznego Treningu Osobistego i Dietetyki - EGO. Prezes fundacji "Amici Aegroti", zajmującej się prewencja i terapią chorób metabolicznych. Twórczyni autorskiego, naukowego programu "Skuteczne Odchudzanie", który prowadzi pod opieką naukowo-medyczną profesorów Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz profesorów Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie i w Gdańsku w zakresie kontrolowanego wysiłku fizycznego i rehabilitacji.

Specjalizuje się w profilaktyce i leczeniu chorób cywilizacyjnych dietozależnych, takich jak nadwaga i otyłość, cukrzyca,  nadciśnienie tętnicze, choroby serca, anoreksja i bulimia czy niepłodność. Pracuje również jako dietetyk i Trener Żywienia® w centrum medycznym Lux-Med. Jako ekspert w dziedzinie dietetyki wypowiada się w licznych czasopismach poświęconych zdrowemu żywieniu, a także bierze udział w programach Telewizji Polskiej i TVN i innych stacji.

Swoją metodę żywienia oparła na badaniach naukowych, ale odwołuje się też do sprawdzonych, "babcinych" sposobów. Wśród filarów diety wymienia smaczne, zbilansowane posiłki oparte na łatwodostępnych tradycyjnych składnikach, picie wody, a także odpowiednio ułożone treningi cardio. Jej program żywienia i odchudzania jest skutecznym antidotum na choroby cywilizacyjne. Przez kilkanaście lat istnienia swojego Centrum Medycznego - EGO, Anna Lewitt pomogła tysiącom pacjentów.

Jest autorką trzech książek:

"Jedzenie To Leczenie, czyli prosty przepis na zdrowie i szczupłą sylwetkę"

"Dieta Garstkowa - 140 przepisów na zdrowie"

"9 i Pół Tygodnia, czyli Skuteczne Odchudzanie z Dietą Garstkową

 

Piśmiennictwo:

  1. Rożnowski J, J. Kłosowska J, Polzer P Żywieniowe i prozdrowotne znaczenie pszenicy orkisz (Triticum spelta L.) Borgis - Postępy Fitoterapii 1/2015, s. 45-49
  2. Czerwińska D. Walory żywieniowe i zastosowanie orkiszu. Przegl. Zboż-Młyn 2009; 2(53):14-5.
  3. Siemianowska E, Skibniewska K, Tyburski J i wsp. Zawartość błonnika pokarmowego i kwasu fitynowego w chlebie orkiszowym w zależności od odmian pszenicy. Żywn. Nauka Technol. Jakość 2009; 2(63):75-82
  4. Christa K. Orkisz - cudowne ziarno. Przegl. Zboż-Młyn 2010; 2(54):11
  5. Grela E, Matras J, Kling CJ. Składniki pokarmowe w ziarnie orkiszu (Triticum spelta). Biul. Inf. Przem. Pasz 1993; 4(32):35-4

Zobacz najnowsze wideo

Najczęściej czytane