Co jest normalne z punktu widzenia seksuologii?

Zdrowie i norma seksualna to pojęcia w powszechnym rozumieniu dość enigmatyczne i kontrowersyjne, ale z klinicznego punktu widzenia zaburzenia seksualne i odstępstwa od normy możliwe są do zdefiniowania.
Zaburzenia seksualne podzielić można na trzy grupy:

?  dysfunkcje, czyli problemy z wydolnością lub satysfakcją

?  dewiacje, czyli osiąganie zaspokojenia tylko z wysoce nietypowym obiektem lub w bardzo szczególny sposób

?  trudności wynikające z chorób, również psychicznych.

Dysfunkcje

O dysfunkcji seksualnej mówimy wtedy, kiedy człowiek ma takie problemy, które utrudniają lub uniemożliwiają mu odbycie pełnego stosunku płciowego, bądź też powodują, że nie daje on satysfakcji. Do tej grupy należą również zakłócenia w odczuwaniu potrzeby seksualnej związane z problem z tworzeniem więzi z konkretnym partnerem albo wynikające z braku popędu (zapotrzebowania na seks).

Dysfunkcje najczęściej przejawiają się u mężczyzn w postaci problemów ze wzwodem i wytryskiem, a u kobiet - kłopotów z gotowością do stosunku i osiąganiem orgazmu. Mogą one pojawiać się niezależnie od partnera i okoliczności, a mogą dotyczyć układu, czyli wiązać się z konkretną osobą (np. z tym mężczyzną nie osiągam orgazmu, a z innym go przeżywam, albo z tą kobietą nie mam wzwodu, a z inną mam).

Dewiacje

Dewiacje seksualne to zaburzenia dużo rzadsze, niż dysfunkcje, ale głębsze i trudniejsze do wyleczenia. Istotą dewiacji jest zaspokajanie popędu seksualnego w sposób nietypowy:

atrakcyjny jest szczególny obiekt lub szczególny sposób realizacji potrzeby seksualnej, przy czym inaczej niemożliwe albo bardzo trudne byłoby wykonanie aktu seksualnego czy uzyskanie satysfakcji. Charakterystyczne dla dewiacji jest i to, że nie ma więzi emocjonalnej z obiektem pożądania. Wyjątkiem jest pedofilia i sadomasochizm, ale nawet w tych przypadkach więzi są albo głęboko niedojrzałe, albo destrukcyjne.

Co to znaczy "szczególny obiekt"?

?  Obiekty pozaludzkie: np. przy fetyszyzmie przedmioty (często co prawda związane z człowiekiem, ale nie człowiek jest tu celem, a np. pewna część jego garderoby), zwierzęta, zwłoki;

?  Osoby bardzo młode lub stare. Jeżeli bardzo młody człowiek bywa wybiera tylko partnerów o wyraźnych cielesnych cechach starości albo osoba dojrzała płciowo wybiera jedynie partnerów o wyraźnej fizycznej niedojrzałości, możemy mówić o dewiacji.

?  Szczególny sposób realizacji sprowadza się do tego, że nie ma osobistego kontaktu z obiektem zainteresowania seksualnego. Nawet w ekshibicjonizmie, w przypadku którego druga osoba jest konieczna do odczuwania satysfakcji seksualnej, kontakt z nią jest powierzchowny, bezosobowy, anonimowy. W niektórych formach dewiacji, np. w oglądactwie czy ocieractwie nie ma zupełnie osobistego kontaktu z obiektem.

Istnieją też odmiany dewiacji polegające na trwałej tendencji do unikania kontaktu genitalno-genitalnego (nie chodzi o postępowanie celowe, poddające się woli, np. gdy para nie chce zajść w ciążę) i doświadczaniu zaspokojenia seksualnego tylko przez innego rodzaju kontakty seksualne.

Szczególny sposób realizacji potrzeby seksualnej może się też wiązać z naruszeniem - mniej lub bardziej głębokim - integralności psychicznej bądź cielesnej własnej albo partnera jako koniecznym warunkiem realizacji potrzeby seksualnej lub uzyskania satysfakcji. Dlatego przemoc nie jest uznawana za dewiację, ponieważ sprawca również w innych warunkach może być wydolny seksualnie i przeżywać satysfakcję.

Zakres swobody czy możliwości wyboru w przypadku osoby z dewiacją ulega znacznemu zmniejszeniu, przestrzeń realizowania potrzeby seksualnej jest ograniczona do tego warunku, który stanowi "treść" dewiacji: sposobu albo obiektu, albo jednego i drugiego.

Jeszcze głębszą postacią zaburzeń są zboczenia (perwersje). Człowiek obciążony dewiacją może jeszcze normalnie żyć, w przypadku perwersji całe życie staje się jej podporządkowane.

Choroby i ich skutki

Do trzeciej grupy zaliczamy objawowe dysfunkcje i dewiacje seksualne, które pojawiają się w przebiegu chorób somatycznych i psychicznych. Z natury rzeczy powinny one być leczone wraz z tymi chorobami.

Na zakończenie chcę podkreślić, że osoby z dewiacjami seksualnymi, a tym bardziej zboczone stanowią bardzo niewielką część populacji. W granicach normy mieści się wiele różnorodnych zachowań - bo chociaż fizjologicznie reakcje seksualne mamy takie same, to przecież nie robimy tego samego. To, co nam się nie podoba, wcale nie musi być patologią. W ocenie normalności i nienormalności zachowań seksualnych osobiste preferencje nie mogą być punktem odniesienia.