Kawa nasza powszednia

Niektórzy nie wyobrażają sobie dnia bez filiżanki kawy. Kawa stała pretekstem do chwili zapomnienia. Warto poznać historię tego aromatycznego napoju.

Pobudzone kozy

Kawa to napój sporządzany z palonych, zmielonych ziaren kawowca, zazwyczaj podawany na gorąco. Owoce kawowca wykorzystywane były w Etiopii już w I tysiącleciu p.n.e. Spożywano je ugotowane z dodatkiem masła i soli. W XIII lub XIV wieku przywiezione zostały przez kupców arabskich do Jemenu. Prawdopodobnie właśnie tam opracowano metodę preparowania nasion przez prażenie i wytwarzanie z nich napoju, który Beduini rozpowszechnili w całej Arabii. Z odkryciem kawy wiążą się dwie legendy. Pierwsza przypisuje związane z tym zasługi sufiemu Shaikh ash-Shadhilemu. Podczas podróży po Afryce spotkał stado kóz, które wydawały mu się niezwykle pobudzone. Spróbował zjadanych przez nie owoców i odkrył, że również na niego działają one pobudzająco. Druga, bardzo podobna historia jako odkrywcę podaje etiopskiego pasterza o imieniu Kaldi. Kawa działa pobudzająco, orzeźwiająco, przyśpiesza przemianę materii oraz zwiększa sprawność myślenia. Rocznie produkuje się około 6,7 miliona ton kawy. Nazwa kawy pochodzi od arabskiego kahwa. Do większości języków europejskich przeniknęła poprzez tureckie słowo kahve i utworzoną od niego włoską nazwę caffe. W Polsce pojawiła się po bitwie pod Wiedniem w 1683 w formie tureckiej.

Parzenie "po polsku"

Już Mickiewicz w "Panu Tadeuszu" wspominał o tym wybornym, gorącym napoju:

"...W Polszcze, w domu porządnym, z dawnego zwyczaju,

Jest do robienia kawy osobna niewiasta

Nazywa się kawiarka; ta sprowadza z miasta

Lub z wicin bierze ziarna w najlepszym gatunku,

I zna tajne sposoby gotowania trunku,

Który ma czarność węgla, przejrzystość bursztynu,

Zapach moki i gęstość miodowego płynu..."

Sposobów parzenie kawy jest wiele. W Polsce najczęściej zalewa się ją wrzątkiem w szklance lub filiżance. Ten sposób jest o tyle praktyczny co mało wydajny, temperatura wody po zetknięciu się z chłodną szklanką natychmiast się obniża, co powoduje, że duża ilość kofeiny pozostaje w fusach. Poza tym, ze względu na pył kawowy, który zawieszony jest w wodzie, osoby mające kłopoty z żołądkiem lub dwunastnicą natychmiast odczuwają dolegliwości. Kawa parzona "po turecku" - w tygielkach, zawiera więcej kofeiny. W kawiarniach najczęściej spotykamy:

Americano - kawa z ekspresu przypominająca smakiem kawę filtrowaną, do której dolewa się gorącej wody aby rozcieńczyć porcję ale zachować smak kawy z ekspresu

Latte Macchiato - pojedyncza porcja kawy espresso z niewielką ilością mleka i dużą ilością pianki

Cappuccino - espresso z mlekiem gotowanym i dużą ilością pianki

Caffe Latte - espresso z ciepłym mlekiem, podawana w wysokiej szklance

Cafe Frappe - mocna kawa zmiksowana z kostkami lodu

Con Panna - kawa z bitą śmietaną

Najpopularniejsze gatunki

Arabica to popularnie "kawa arabska". Najpopularniejszy i najlepszy gatunek, odkryty w Etiopii. Od stuleci uprawiany w Jemenie, od XVII wieku w Indiach i Indonezji, od XVIII wieku w basenie Morza Karaibskiego, w Ameryce Środkowej i Południowej, a od XIX wieku w Afryce. W naturalnym środowisku arabica to drzewo o wyraźnie zaznaczonym pniu, którego korona znajduje się na wysokości 2-4 m nad poziomem gruntu. Arabicę sadzi się głównie na wzgórzach (od 300 do 2 tys. m n.p.m.), a w Jemenie nawet na wysokości 3 tys. m n.p.m. Im wyżej rośnie, tym daje lepsze ziarno. Jej ziarna są dosyć twarde, duże, podłużne, zielonkawe i mają jasną, prostą bruzdę, dają aromatyczny, łagodny napar, lekko kwaskowaty (ale nie kwaśny), niekiedy z posmakiem czekoladowym, korzennym lub często owocowym. Zawartość kofeiny: 1-1,7%.

Robusta odkryta została dopiero w XIX wieku (w 1860 roku w Ugandzie, w pobliżu Jeziora Wiktorii). Robusta to raczej duży krzew rozgałęziający się na kilka silnych pędów nad ziemią. Jest bardziej odporna na zmiany klimatu, choroby i szkodniki, ale uzyskuje się z niej znacznie gorsze jakościowo ziarna. Napar z nich jest gorzkawy i zawiera więcej kofeiny. Gatunek ten jest uprawiany w strefie międzyzwrotnikowej całego świata, głównie w Afryce Zachodniej i Środkowej, w południowo-wschodniej Azji i - znacznie mniej - w Brazylii (gdzie występuje pod nazwą Conilon). Daje ziarna mniejsze, którego barwa zależy od odmiany. Są z reguły mniejsze i bardziej owalne od ziaren Arabiki. W smaku i zapachu gorsza od arabiki - jest bardziej gorzka i zawiera więcej kofeiny: od 2 do 4,5%.

Najdroższą kawą świata jest kawa jamajska - Blue Mountain. Jej smak nie ma słabych punktów, jest w nim doskonała równowaga, kwaskowość i akcent owocowy, a więc wszystko, czego można oczekiwać. Aromat jest mocny i intensywny, ponad wszystko jednak smak dobrej, świeżej kawy tego gatunku odznacza się niezwykłą trwałością. Jak mówią znawcy win, rozwija się na podniebieniu.

N jak nastrój

Na stronie tchibo.com znajdujemy informację: "Kawa jest środkiem pobudzającym psychicznie. Nie jest to jakiś kolejny chwyt reklamowy producentów kawy, to fakt naukowy" - oznajmiła dr Judyta Wurtman z Instytutu Technologicznego w Massachusetts, zajmująca się wpływem żywności na psychikę. Za to pobudzenie odpowiedzialna jest kofeina, alkaloid zawarty w kawie. Organizm wchłania kofeinę z przewodu pokarmowego już w kilkanaście minut po wypiciu kawy, a najsilniej działa w ciągu 3-4 godzin później. Kofeina wpływa szczególnie na centralny układ nerwowy i przyspiesza procesy myślowe. Warto pamiętać, że aby utrzymać stan pobudzenia nie trzeba pić jednej kawy za drugą. Wystarczy jedna, dwie filiżanki. Przedawkowanie kofeiny może wywołać skutek wręcz przeciwny - gonitwę myśli, niemożność koncentracji i niepokój.

Więcej o: