Prawa matek - wszystko o urlopach i zasiłkach

Kobiety coraz częściej rezygnują z trzyletniego urlopu wychowawczego. Boją się stracić pracę. Nim zdecydujesz, czy zostać w domu z dzieckiem, czy wrócić do pracy, musisz przede wszystkim poznać wszystkie prawa i przywileje, które należą się tobie młodej mamie

Prawa matek - wszystko o urlopach i zasiłkach

Kobiety coraz częściej rezygnują z trzyletniego urlopu wychowawczego. Boją się stracić pracę. Nim zdecydujesz, czy zostać w domu z dzieckiem, czy wrócić do pracy, musisz przede wszystkim poznać wszystkie prawa i przywileje, które należą się tobie młodej mamie

Czy każdej kobiecie przysługuje urlop macierzyński?

Urlop macierzyński przysługuje tylko kobietom zatrudnionym na umowę o pracę. Nie ma natomiast znaczenia staż pracy ani jej wymiar, czyli to, czy pracowałaś na cały etat, czy tylko na część.

A jeśli mam umowę na czas określony?

Jeśli masz umowę na czas określony, która rozwiązuje się z upływem czasu, na który została zawarta, np. w trakcie urlopu macierzyńskiego- ostatni dzień umowy jest jednocześnie ostatnim dniem urlopu. W tej sytuacji nie przysługuje ci dalszy urlop macierzyński.

Masz jednak prawo do zasiłku macierzyńskiego. Przysługuje on każdej ubezpieczonej kobiecie. Po urodzeniu dziecka ZUS wypłaca zasiłek w wysokości 100 proc. Podstawy wymiaru. Czas, przez który będziesz dostawać zasiłek, jest równy pełnej długości urlopu macierzyńskiego.

Okresowy zasiłek macierzyński od niedawna dostają także matki korzystające z pomocy społecznej, taki zasiłek jest wypłacany przez pierwsze cztery miesiące życia dziecka (minimalny zasiłek wynosi 50 zł).

Zasiłek porodowy, dawniej przysługujący każdej ubezpieczonej kobiecie, otrzymują teraz w formie jednorazowego zasiłku macierzyńskiego tylko matki najbiedniejsze, korzystające z pomocy społecznej. Wynosi on 195 zł.

Pamiętaj: jeśli jesteś w ciąży, pracodawca ma obowiązek przedłużyć z tobą umowę aż do dnia porodu, nawet jeśli upływa ona w trakcie ciąży. Ale pod warunkiem że:

1. zawarłaś umowę dłuższą niż na miesiąc;

2. ciąża musi trwać przynajmniej trzy miesiące, gdy wygasa pierwotna umowa.

A jeśli pracuję na umowę zlecenie?

Kobieta pracująca na podstawie umowy zlecenia czy o dzieło, nie ma prawa do urlopu, ale ma prawo do zasiłku macierzyńskiego, pod warunkiem, że przystąpiłaś do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Charakter umowy nie ma tu znaczenia, ważne jest, by pracodawca płacił składki ZUS.

A jeśli mam własną firmę?

Sama sobie płacisz składkę na ZUS. A po urodzeniu dziecka ZUS będzie ci wypłacać zasiłek macierzyński - o ile wcześniej przystąpiłaś do dobrowolnego ubezpieczenia choroboweg.

Jestem studentką. Czy należy mi się urlop macierzyński? A co z egzaminami, czy mogę je przełożyć na inny termin?

Na studiach nie przysługuje ci urlop macierzyński ani wychowawczy, bo nie jesteś zatrudniona. Nie masz też zasiłku macierzyńskiego. Możesz otrzymać roczny urlop dziekański (z różnych przyczyn). Udzielenie go automatycznie przesuwa

termin planowego ukończenia studiów. W okresie urlopu student zachowuje uprawnienia studenckie - jest ubezpieczony i ma prawo do bezpłatnej pomocy medycznej.

A jeśli jestem bezrobotna?

Przede wszystkim zarejestruj się w Rejonowym Urzędzie Pracy. Niezależnie od tego, czy masz prawo do zasiłku dla bezrobotnych czy też nie - uzyskasz ubezpieczenia zdrowotne dla siebie i dla dziecka. Możesz też liczyć na pomoc z pomocy społecznej - po zwróceniu się do właściwego ośrodka pomocy społecznej.

Mam urlop macierzyński

Ile będę dostawać pieniędzy na urlopie macierzyńskim?

Jako pracownica otrzymasz zasiłek macierzyński wynoszący 100% podstawy wymiaru. Podstawę tę wylicza się z wynagrodzenia z ostatnich 6 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym uzyskasz prawo do zasiłku. W podstawie wymiaru uwzględnia się składniki wynagrodzenia objęte składką na ZUS, z wyjątkiem niektórych składników wynagrodzenia np. nagród uznaniowych ( których wysokość zależy wyłącznie od uznania pracodawcy), dodatków stażowych wypłacanych obok zasiłków itp.

Ile trwa urlop macierzyński?

16 tygodni przy pierwszym dziecku, przy drugim - 18, a przy ciążach mnogich - 26 tygodni. Pracownica, która adoptowała dziecko ma prawo do 16 tygodni urlopu macierzyńskiego, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy życia.

Czy urlop macierzyński może wziąć ojciec dziecka?

Ojciec może wykorzystać dwa tygodnie urlopu macierzyńskiego przy pierwszym dziecku, przy drugim zaś - 4 tygodnie. Ojciec w czasie urlopu, tak jak matka, otrzymuje zasiłek macierzyński w wysokości podstawy wymiaru. A pracodawca nie może go zwolnić.

Ojciec może natomiast tak samo jak matka wziąć urlop wychowawczy.

Jaką część urlopu mogę wykorzystać przed porodem?

Możesz (ale nie musisz) wykorzystać 2 tygodnie przed przewidywaną datą porodu. W praktyce decyzja należy do pracownicy. Jeżeli się dobrze czujesz i chcesz pracować do dnia rozwiązania, cały urlop weźmiesz potem.

Czy muszę wykorzystać cały urlop? Czy mogę wrócić do pracy wcześniej?

Po wykorzystaniu po porodzie 14 tygodni urlopu macierzyńskiego masz prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu na rzecz ojca wychowującego dziecko. Przepisy przewidują skrócenie urlopu tylko, gdy urodzi się martwe dziecko lub jeśli zrezygnujesz z jego wychowania, np. oddając je do adopcji.

Możesz też przerwać urlop, gdy dziecko jest w szpitalu i wykorzystać go, gdy wróci do domu.

Czy mogę sobie przedłużyć urlop macierzyński o wypoczynkowy?

Tak - i kobiety często tak robią. Pracodawca ma obowiązek udzielić ci urlopu wypoczynkowego zaraz po urlopie macierzyńskim.

Czy można mnie zwolnić z pracy podczas urlopu macierzyńskiego?

Nie. Ten urlop to, podobnie jak ciąża, okres ochronny. Kobiety nie można wtedy zwolnić, przesunąć na inne stanowisko. Ani zmienić na jej niekorzyść warunków umowy, np. obniżyć wynagrodzenia. Wyjątkiem jest zwolnienie dyscyplinarne (z winy pracownika), ale można to zrobić tylko za zgodą zakładowych związków zawodowych.

Można z tobą rozwiązać umowę o pracę za wypowiedzeniem jedynie w razie likwidacji lub ogłoszenia jego upadłości. Pracodawca jest zobowiązany uzgodnić z reprezentującą cię zakładową organizacją związkową termin rozwiązania umowy o pracę. Wtedy otrzymujesz zasiłek z ZUS w wysokości zasiłku macierzyńskiego.

W trakcie urlopu macierzyńskiego umowa o pracę może być rozwiązana za porozumieniem stron.

Czy po powrocie z urlopu macierzyńskiego pracodawca może przesunąć mnie na inne stanowisko?

Po urlopie znów obowiązują cię takie zasady jak wszystkich pracowników. Żeby przesunąć cię na inne stanowisko, pracodawca musi zawrzeć z tobą porozumienie dotyczące nowych warunków.

Czy będę musiała wyjeżdżać na kilkudniowe delegacje? A nocne dyżury?

Podobnie jak w ciąży, kobiety opiekującej się dzieckiem do lat 4 nie wolno bez jej zgody zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w nocy. Ani wysyłać w delegacje.

A jeśli karmię piersią, czy przysługują mi przerwy w pracy?

Masz prawo do dwóch półgodzinnych przerw wliczanych do czasu pracy. Możesz też w zamian wyjść godzinę wcześniej. Jeśli pracujesz krócej niż 6 godzin dziennie (ale nie mniej niż 4), przysługuje ci jedna półgodzinna przerwa. Możesz korzystać z tego prawa tak długo, jak długo karmisz piersią. Jeżeli pracodawca nie wierzy na słowo, należy przedstawić zaświadczenie lekarskie.

A jeśli dziecko zachoruje?

Tobie lub ojcu dziecka przysługują dwa pełnopłatne wolne dni w roku na opiekę nad dzieckiem do lat 14 (ale tylko jedno z was może je wykorzystać - albo każde z was po jednym dniu). Jeżeli ich nie wykorzystacie w ciągu roku, przepadają. Pediatra

może też tobie lub ojcu dziecka wystawić zwolnienie na opiekę nad dzieckiem. W takim przypadku będzie przysługiwał zasiłek opiekuńczy.

Urlop wychowawczy

Kiedy mogę wziąć urlop wychowawczy?

Dopóki dziecko nie skończy 4 lat, możesz przejść na trzyletni urlop wychowawczy. Jeśli dziecko wymaga stałej opieki (z powodu przewlekłej choroby, kalectwa lub opóźnienia w rozwoju umysłowym), możesz otrzymać dodatkowy trzyletni urlop. Możesz z niego skorzystać aż do ukończenia przez dziecko 18 lat.

Czy urlop wychowawczy mogę wziąć w każdej chwili?

Powinnaś powiadomić o tym pracodawcę co najmniej dwa tygodnie przed planowanym urlopem. Jeżeli chcesz wziąć urlop z dnia na dzień, on nie musi się na to zgodzić.

Czy urlop wychowawczy mogę wziąć w kilku częściach?

Najwyżej w czterech. Możesz więc, na przykład, przedłużyć urlop macierzyński o 3 miesiące wychowawczego, wrócić do pracy i jeśli dojdziesz do wniosku, że łączenie obowiązków w pracy i w domu jest ponad twoje siły, po kilku miesiącach znowu skorzystać z urlopu wychowawczego.

Czy każdy może otrzymać urlop wychowawczy?

Musisz mieć umowę o pracę i co najmniej półroczny staż pracy. Do stażu wlicza się wszystkie poprzednie okresy zatrudnienia, w tym także, na przykład, okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

Jeśli umowa była zawarta na czas określony, to urlop będzie trwał tylko do chwili upływu czasu na który była zawarta. Osobom zatrudnionym na zlecenie lub umowę o dzieło urlop wychowawczy w ogóle nie przysługuje.

Czy urlop wychowawczy może wziąć ojciec dziecka?

Od 1996 roku z urlopu wychowawczego może skorzystać także ojciec dziecka. Na tych

samych zasadach, co matka. Rodzice mogą wykorzystać urlop w częściach i na zmianę - raz jedno, raz drugie. Nie mogą być jednak razem na urlopie - rodzic składający wniosek musi złożyć oświadczenie drugiego z rodziców, że z tego urlopu nie korzysta w okresie wskazanym we wniosku.

Czy będę dostawać jakieś pieniądze na urlopie wychowawczym?

Zasiłek wychowawczy przysługuje najbiedniejszym. Od 1 czerwca 2002 r. otrzymasz zasiłek wychowawczy, jeżeli przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 548 zł. Wynosi on od czerwca br. 318, 10 zł Dla osoby wychowującej samotnie dziecko, a także na trzecie dziecko i każde następne - 505, 80 złZasiłek możesz dostawać maksymalnie przez 2 lata. A jeśli urodziłaś wieloraczki lub jesteś samotną matką - przez 3. Przez 6 - jeśli opiekujesz się dzieckiem niepełnosprawnym.

Czy ja i moje dziecko mamy ubezpieczenie zdrowotne w trakcie urlopu wychowawczego?

Tak, przysługuje wam bezpłatna opieka medyczna.

Czy okres urlopu nie wypadnie mi z ubezpieczenia emerytalnego?

Okres urlopu wychowawczego jest okresem składkowym. Kiedy jesteś na urlopie, składkę opłaca budżet państwa. Składka jednak będzie niewielka, bo naliczało się ją od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r. od najniższego wynagrodzenia, a od 1 stycznia 2002 r. nalicza się ją od wysokości zasiłku stałego z pomocy społecznej.

Czy można mnie zwolnić, gdy jestem na urlopie wychowawczym?

Na urlopie wychowawczym, podobnie jak na macierzyńskim, jesteś objęta szczególną ochroną - od dnia złożenia wniosku o urlop do dnia zakończenia urlopu pracodawca nie może rozwiązać umowy o pracę, z wyjątkiem sytuacji, które dotyczą także

urlopu macierzyńskiego (zwolnienie dyscyplinarne albo z przyczyn określonych w przepisach o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy).

Czy z urlopu wychowawczego mogę wrócić w każdej chwili?

Tak, za zgodą pracodawcy. A jeśli zawiadomisz go miesiąc wcześniej, nawet nie musisz pytać o zgodę.

Czy mam gwarancję, że po urlopie wychowawczym wrócę na to samo stanowisko?

Niestety nie. Prawo mówi tylko, że stanowisko ma być równorzędne z zajmowanym przed urlopem. Jedyne, co prawo gwarantuje - to wynagrodzenie. Nawet po zmianie stanowiska nie może być niższe od tego, które dostałabyś na poprzednim (nie chodzi tu jedynie o wynagrodzenie zasadnicze, ale o wszystkie jego składniki - dodatki funkcyjne, stażowe itp.). Trzeba się liczyć z tym, że pracodawca z "widełek" wybierze najniższe wynagrodzenie.

A jeśli w trakcie urlopu wychowawczego zajdę w ciążę i urodzę następne dziecko, czy będzie mi przysługiwał nowy urlop?

Tak, bo na każde dziecko przysługuje trzyletni urlop wychowawczy nie dłużej jednak niż do ukończenia przez młodsze dziecko 4 roku zycia. I zasiłek macierzyński na kolejne dziecko.

Czy pracodawca ma obowiązek na moją prośbę zmniejszyć mi zakres obowiązków lub czas pracy? Czy część pracy będę mogła wykonywać w domu?

To zależy wyłącznie od dobrej woli pracodawcy. Przepisy prawa pracy do niczego go nie zobowiązują.

Z urlopu wychowawczego, może skorzystać także ojciec dziecka. Rodzice mogą wykorzystać urlop w częściach i na zmianę - raz jedno, raz drugie