Osłabienie, zmęczenie czy obniżoną odporność, często pojawiają się stopniowo i przez długi czas pozostają niezauważone. Tymczasem mogą być jednym z możliwych sygnałów wskazujących na niedobór żelaza i wymagają dalszej specjalistycznej diagnozy. Jak wynika z badania przeprowadzonego na Ogólnopolskim Panelu Badawczym Ariadna na zlecenie firmy Polski Lek, aż 60 proc. badanych Polek doświadczyło niedoboru tego pierwiastka przynajmniej raz w życiu. Dlaczego żelazo jest tak ważne dla organizmu kobiet i jak skutecznie zadbać o utrzymanie jego prawidłowego poziomu?
fot. Shutterstock/ Alliance Images
Materiał promocyjny marki Actiferol
fot. Shutterstock/ BearFotos
W naszych ciałach znajduje się zaledwie 3–5 gramów żelaza, czyli mniej niż 0,01 proc. masy. Mimo tego, składnik ten odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu życia i prawidłowego funkcjonowania organizmu. Żelazo jest jednym z najważniejszych pierwiastków i uczestniczy w wielu procesach biochemicznych i fizjologicznych. Chodzi przede wszystkim o transport tlenu, syntezę DNA czy przenoszenie elektronów. Żelazo wspomaga również procesy odpowiedzialne za syntezę neuroprzekaźników w mózgu. Badania wskazują na możliwe zależności między niedoborem żelaza a występowaniem depresji, zaburzeń lękowych oraz innych problemów psychicznych, jednak zależności te są złożone i wymagają dalszych analiz [1, 2].
Jakie objawy mogą wymagać konsultacji z lekarzem
Ale skąd właściwie wiadomo, że organizmowi zaczyna brakować tego składnika? Niedobory rzadko pojawiają się nagle, często rozwijają się stopniowo, a pierwsze sygnały bywają na tyle niespecyficzne, że łatwo je zignorować lub przypisać zupełnie innym dolegliwościom. Warto jednak wiedzieć, jakie objawy mogą świadczyć o niedoborze i kiedy powinny skłonić nas do bliższego przyjrzenia się swojemu zdrowiu. Do najczęstszych objawów niedoboru należą przede wszystkim bladość skóry i błon śluzowych, przewlekłe zmęczenie, osłabienie oraz nadmierna senność. Niektóre osoby mogą również zauważyć przyspieszoną pracę serca (tachykardię), częste bóle głowy, zwiększoną łamliwość paznokci czy nadmierne wypadanie włosów [1]. Potwierdzenie niedoboru wymaga jednak wykonania badań laboratoryjnych. Charakterystyczne są obniżone wartości hemoglobiny (Hb) oraz niski poziom ferrytyny, czyli białka odzwierciedlającego zapasy żelaza w organizmie. Za niedobór żelaza często uznaje się stężenie ferrytyny poniżej 15 µg/l [1].
fot. Shutterstock/ Prostock-studio
Przyczyny problemów z żelazem
fot. Shutterstock/ New Africa
Niedobór żelaza może mieć różne podłoże, dlatego w przypadku nieprawidłowych wyników badań lub pojawienia się charakterystycznych objawów warto poszukać jego źródła. Najczęściej jest on związany z przewlekłą utratą krwi, zwłaszcza w wyniku obfitych krwawień miesiączkowych. Inną przyczyną jest niedostateczna podaż tego pierwiastka w diecie. Może to dotyczyć zwłaszcza kobiet stosujących źle zbilansowaną dietę wegetariańską lub dietę ubogą w produkty będące źródłem żelaza. Inne przyczyny to m.in. zaburzenia wchłaniania żelaza, które towarzyszą takim dolegliwościom jak celiakia, choroby zapalne jelit. Trzeba pamiętać także, że w niektórych momentach życia kobiety mają zwiększone zapotrzebowanie organizmu na żelazo. Chodzi tutaj zwłaszcza o ciążę [1].
Czynniki poprawiające wchłanianie i działanie żelaza
Na skuteczność przyswajania żelaza wpływa nie tylko jego ilość w diecie, ale także forma, w jakiej występuje oraz obecność innych składników pokarmowych. Najlepiej wchłaniane jest żelazo hemowe, obecne w produktach pochodzenia zwierzęcego. Żelazo niehemowe, występujące głównie w żywności roślinnej, jest przyswajane w mniejszym stopniu [1]. Znaczenie mają także odpowiednie metody przygotowywania żywności, np. fermentacja i gotowanie pomagają ograniczyć ilość związków utrudniających wchłanianie żelaza. Z kolei nadmiar kawy, herbaty czy czerwonego wina, bogatych w polifenole, może zmniejszać jego przyswajanie [3].
fot. Shutterstock/ YARUNIV Studio
Co Polki wiedzą o suplementacji żelaza?
Wyniki badania przeprowadzonego na Ogólnopolskim Panelu Badawczym Ariadna na zlecenie marki Polski Lek pokazują, że świadomość znaczenia żelaza wśród Polek jest stosunkowo wysoka, choć wciąż istnieje przestrzeń do dalszej edukacji. Niemal połowa respondentek (49 proc.) deklaruje, że zwraca uwagę na zawartość żelaza w codziennej diecie, jednak aż 38 proc. przyznaje, że nie bierze tego aspektu pod uwagę. Ponad połowa badanych (53 proc.) prawidłowo wskazała żelazo jako składnik, którego poziom może podlegać znacznym wahaniom w związku z cyklem menstruacyjnym. Jednocześnie aż 60 proc. ankietowanych kobiet zadeklarowało, że doświadczyło w przeszłości niedoboru żelaza, co potwierdza skalę problemu w tej grupie.
Materiał promocyjny marki Actiferol
Respondentki wykazały również dobrą znajomość najczęstszych objawów niedoboru żelaza. Najczęściej wskazywano przewlekłe zmęczenie (66 proc.), bladość skóry (50 proc.), zawroty i bóle głowy (44 proc.), osłabienie organizmu (41 proc.) oraz nadmierną senność (40 proc.). Wyniki sugerują, że wiele kobiet potrafi rozpoznać sygnały mogące świadczyć o obniżonym poziomie tego pierwiastka, choć nie zawsze przekłada się to na odpowiednią profilaktykę żywieniową. Badanie wykazało także, że ponad połowa ankietowanych (52 proc.) przynajmniej raz suplementowała żelazo. Najczęstszym powodem były stwierdzone niedobory lub anemia (50 proc.), a w dalszej kolejności zmęczenie (17 proc.), ciąża (13 proc.) oraz dieta uboga w żelazo (7 proc.). Otrzymane wyniki wskazują, że problem niedoborów żelaza jest powszechny wśród kobiet w wieku rozrodczym, a działania profilaktyczne często podejmowane są dopiero po wystąpieniu objawów lub uzyskaniu diagnozy. Podkreśla to znaczenie edukacji oraz regularnego monitorowania poziomu żelaza, szczególnie w grupach narażonych na jego niedobór.
Materiał promocyjny marki Actiferol
Suplementacja żelaza, czyli jaki preparat wybrać, aby było wygodnie?
Nie każde żelazo działa w taki sam sposób i nie każda jego forma jest równie dobrze tolerowana przez organizm. Dlatego przy wyborze suplementu warto zwrócić uwagę nie tylko na zawartość tego pierwiastka, ale również na wygodę jego stosowania. Dobrym pomysłem mogą być preparaty w saszetkach, które można łatwo dodać do wody, ulubionego napoju, koktajlu czy nawet posiłku. Takie rozwiązanie zwiększa komfort suplementacji i ułatwia regularne przyjmowanie produktu. Dodatkowym atutem jest praktyczne opakowanie, pojedyncza saszetka zajmuje niewiele miejsca, dzięki czemu bez problemu zmieści się w torebce, plecaku czy walizce. To wygodna opcja dla aktywnych kobiet, które chcą zadbać o odpowiednią podaż żelaza zarówno w domu, jak i podczas pracy, wyjazdów czy podróży.
Suplementy diety nie mogą być stosowane jako substytut (zamiennik) zróżnicowanej diety. Zrównoważona dieta i zdrowy tryb życia są istotne dla zachowania zdrowia
[1] Niedobory żelaza – profilaktyka i leczenie w warunkach ambulatoryjnych Iron Deficiency. Prevention and Treatment in Outpatient Settings dr Wojciech Łuszczyna.
[2] Żelazo – przyjaciel, który bywa toksyczny, Zakład Bioenergetyki i Fizjologii Wysiłku Fizycznego Gdański Uniwersytet Medyczny, Andżelika Borkowska, Jędrzej Antosiewicz.
[3] Niedobory żelaza – profilaktyka i leczenie w warunkach ambulatoryjnych Iron Deficiency. Prevention and Treatment in Outpatient Settings dr Wojciech Łuszczyna.
[4] Badanie przeprowadzono na Ogólnopolskim Panelu Badawczym Ariadna na reprezentatywnej ogólnopolskiej próbie N=288 kobiet w wieku od 18 do 50 lat.
Materiał promocyjny marki Actiferol.
